Marktvisie
Waarom waardevolle grond essentieel is
In Nederland wordt jaarlijks 140 miljoen ton grond verplaatst. Hiervan kan 115 miljoen ton duurzaam en circulair worden herbestemd. Dat gebeurt nog onvoldoende. Terwijl grond en bodemgezondheid cruciaal zijn voor maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, dijkversterking en klimaatadaptatie. Maar 60 - 70% van de Nederlandse bodem is nu niet gezond, wat de haalbaarheid en betaalbaarheid van projecten onder druk zet.
De noodzaak van circulair werken
De huidige lineaire werkwijze (winnen-gebruiken-storten) is niet toekomstbestendig en leidt tot hoge uitstoot en kosten. Primaire grond wordt schaars door sterke vermindering van Nederlandse locaties voor grondwinning en laagwaardige toepassing van grond die vrijkomt bij projecten. Circulair werken voorkomt schaarste, kostenstijgingen en bodemverarming, en draagt bij aan waardebehoud en herstel van de bodem. Niet voor niets staat in het Nationaal Plan Circulaire Economie: 15% minder primaire grondstoffen in 2035 en 55% secundair gebruik. Ook sluit circulair werken aan bij de doelen in het programma Bodem Ondergrond en Grondwater en het beleidskader Water en bodem sturend (ministerie IenW).
Marktvisie: circulair en hoogwaardig gebruik
Door een circulaire aanpak hoeft er in Nederland jaarlijks ruim 13 miljoen ton minder primaire grond te worden gewonnen. Dit kan een besparing opleveren van € 125–175 miljoen. Het leidt bovendien tot behoud van lokale bodem-, natuur- en cultuurwaarden en reductie van 1 megaton CO₂ en 1 kiloton stikstof.
Deze aanpak is gebaseerd op drie leidende principes:
1. Behoud en herstel van gezonde bodem.
2. Levensduurverlenging door hoogwaardig gebruik.
3. Minimaliseren van milieu-impact en verlies.
De weg naar circulaire grondstromen is onderverdeeld in drie situatie-afhankelijke sporen die in de marktvisie zijn uitgewerkt:
1. Grondgestuurd ontwerpen
Ontwerp een project op basis van lokaal beschikbare grond. Bekijk altijd eerst binnen een project of het afgraven van grond nodig is. Als dit wel nodig is, bepaal dan of en hoe de grond kan worden hergebruikt. Dat vraagt om grondgestuurd ontwerpen en plannen. Zoals in het project Meanderende Maas, waarbij vrijgekomen grond vanuit de rivierverruiming is ingezet voor dijkversterking.
2. Projectoverstijgende koppeling
Stem in samenwerking met lokale partners af, of vrijgekomen grond van het ene project kan worden ingezet bij projecten in de regio. Basis hiervoor is het gebruik van geodata, zoals informatie over de milieukwaliteit van de bodem. Zo wordt in de provincie Fryslân vanuit ‘Grip op Grond’ vraag en aanbod datagedreven aan elkaar gekoppeld. Alle informatie over grondstromen wordt digitaal gedeeld. De interactieve Grip op Grond marktplaats geeft aan waar regionaal grond nodig is en waar deze vrijkomt.
3. Herstel van natuurlijke bodemwaarden door innovatie
Bepaal welke vrijgekomen grond direct opnieuw inzetbaar is en welke eerst om behandeling vraagt. Door laagwaardige grond te verbeteren, kan deze alsnog worden benut. Dit gebeurt in het project Flevokust Haven, waar bodem met innovatieve technieken verbeterd wordt ten gunste van de biodiversiteit.
